Het EMS voor je huis

Sinds eind vorig jaar ben ik me gaan verdiepen Energie Management Systemen (ook wel EMS of HEMS genoemd). Voordat ik hier verder op inga, eerst even een korte terugblik op wat ik hierover eerder geschreven heb.

In De thuisbatterij als oplossing voor een probleem? (11 oktober 2025) beschreef ik waarom ik een thuisbatterij wilde:

om mijn eigen verbruik te optimaliseren;
om terug te leveren aan het net op momenten dat stroom duur is;
als noodstroomvoorziening.

Ik had toen ook al een oplossing uitgewerkt op basis van een Victron-omvormer, compleet met ontwerptekening, een beschrijving van het bijgeleverde EMS en een projectaanpak. Die oplossing is het uiteindelijk niet geworden. Gaandeweg kreeg ik nieuwe inzichten, nadat de uitvoering van mijn eigen plan me veel te ingewikkeld bleek:

batterijen in de garage vragen om nieuwe kabels naar de meterkast. Geschatte kosten (vooral graaf- en herstelwerk): € 1.500.
een 3-fasenoplossing hoeft niet veel duurder te zijn dan een 1-fase-oplossing — behalve als je voor Victron kiest. Victron is om meerdere redenen afgevallen, daarover verderop meer.
de netvereffening die ik beschreef mag in Nederland wel, maar in het buitenland niet. En terecht: het idee van een 3-fasenaansluiting is juist om de belasting over de fasen zo gelijk mogelijk te houden, niet om via de ene fase stroom het net op te sturen en via een andere weer terug te halen.
een oplossing op basis van HV-batterijen (inmiddels door bijna alle leveranciers geleverd, behalve Victron) is een stuk energiezuiniger. Daardoor kunnen de batterijen gewoon in de kelder staan. Veel makkelijker, en dus goedkoper — die batterijen mogen dan best wat meer kosten, want dat verschil is verwaarloosbaar. Bovendien zijn de bijbehorende omvormers veel goedkoper dan die van Victron.
de zonnepanelenomvormer in de kelder kan hierdoor vervallen. Een eenvoudigere oplossing dus.
er is een veel betere aansturing (EMS) beschikbaar die onafhankelijk werkt van batterijfabrikant én omvormermerk: evcc. Dit kun je als app in Home Assistant installeren, en het is een belangrijk onderdeel van deze blogpost.

Op 13 mei 2026 schreef ik een artikel over wel of geen thuisbatterij, waarin ik voor mezelf (en hopelijk ook voor andere lezers) de feiten nog eens op een rij heb gezet. De belangrijkste conclusie daaruit: een goed EMS is van het grootste belang.

Een paar dagen later volgde een artikel over het terugkrijgen van de btw over je thuisbatterij en installatie. De discussie die ik naar aanleiding daarvan met een aantal mensen voerde, spitste zich toe op één vraag: hoeveel moet je eigenlijk “handelen” om voor deze regeling in aanmerking te komen, en wat betekent handelen precies?

De conclusie: je EMS moet zelfstandig beslissen over het kopen en verkopen van elektriciteit, maar je mag dit zelf begrenzen. Omdat ik denk dat dit in combinatie met een dynamisch contract interessant kan zijn, ga ik dit ook zelf toepassen. Onbalanshandel heeft tegenwoordig geen zin meer — dat was ook de verwachting. Wat voor mij nog wel een open vraag blijft, is hoe aantrekkelijk nieuwe vaste energiecontracten blijven. Lange tijd dacht ik van niet, maar ik verwacht nu dat het terugkrijgen van de btw uiteindelijk aantrekkelijker is. Helaas kan dat alleen via een samenwerkingsverband, en dat ga ik dan via De Centrale regelen.

Daarna ben ik verder gegaan met het onderwerp EMS. De centrale vraag was: welke EMS kan zowel mijn (toen nog) Ratio EV-lader aansturen als mijn toekomstige batterij? Bij dat onderzoek liep ik tegen het probleem aan dat mijn EV-lader helemaal niet efficiënt samenwerkte met onze elektrische Peugeot — wat weer leidde tot de aanschaf van een nieuwe laadpaal en een aparte blogpost daarover (26 juni 2026). Het leidde ook tot de aanschaf van de evcc-software. Geen majeure investering trouwens: $150 vond ik heel redelijk.

Voordat ik evcc bespreek, wil ik eerst dieper ingaan op het EMS zelf. Waarom heb je dit nodig, en wat kan het voor je doen?

De 5 kernfuncties van een volwaardig EMS

1. Multi-apparaatsturing

Het systeem stuurt niet één apparaat aan, maar regelt de interactie tussen de zonnestroomomvormer(s), de thuisbatterij, de laadpaal, de warmtepomp en eventuele andere slimme apparaten.

2. Voorspellend vermogen

Het EMS gebruikt algoritmes en kunstmatige intelligentie om vooruit te kijken, op basis van:

weersvoorspellingen — hoeveel zonne-energie wordt er vandaag opgewekt?
verbruiksprofielen — wat is het historische en verwachte stroomverbruik van het gezin?

3. Financiële optimalisatie

Het systeem reageert live op wisselende marktomstandigheden bij dynamische energiecontracten en berekent continu de meest winstgevende actie:

laden via de zon;
laden vanaf het net tijdens goedkope of negatieve uren;
stroom verkopen (terugleveren) tijdens dure uren;
handelen op de onbalansmarkt.

4. Beveiliging tegen overbelasting (dynamic load balancing)

Het EMS bewaakt de hoofdzekering van de woning. Slaat de warmtepomp aan terwijl de kookplaat ook aanstaat? Dan schroeft het EMS tijdelijk het vermogen van de laadpaal terug, of springt de thuisbatterij bij, om te voorkomen dat de stoppen doorslaan.

5. Merkonafhankelijkheid (interoperabiliteit)

Een volwaardig EMS spreekt universele protocollen zoals Modbus, EEBUS of OCPP, waardoor apparaten van verschillende fabrikanten — bijvoorbeeld een SMA-omvormer, een Alfen-laadpaal en een Mitsubishi-warmtepomp — met elkaar kunnen samenwerken.

Waarom ik voor een onafhankelijk EMS koos

In een van mijn eerdere artikelen beschreef ik al dat leveranciers van grote apparaten (om ze zo maar te noemen) uit eigenbelang vaak zelf ook een EMS aanbieden. De praktijk leert dat je daarmee vroeg of laat toch tegen beperkingen aanloopt. Om die reden ben ik een groot voorstander van een onafhankelijke regelaar.

Professionele producten die aan mijn eisen voldoen en met al mijn apparaten samenwerken, ken ik helaas niet. Wel heb ik een grotendeels open-source oplossing gevonden die dit wél doet: Home Assistant in combinatie met evcc.

evcc is een zelfstandig programma dat je op een server installeert. Het is oorspronkelijk ontwikkeld als aansturingssoftware voor het laden van elektrische auto’s op basis van zonoverschot en dynamische tarieven. Ik heb het als app in Home Assistant (HA) geïnstalleerd, zodat het volledig onafhankelijk van HA kan draaien. Je kunt evcc dus ook helemaal vanuit HA installeren en bedienen.

Ik weet dat er genoeg mensen zijn die evcc maar onzin vinden en liever alles met eigen automatiseringen in HA regelen. In de praktijk loop je dan echter al snel tegen beperkingen aan. Voor wie dit nog wat vaag vindt: installeer evcc eens (gratis om uit te testen) in HA en bekijk wat je ermee kunt. Ik heb in elk geval geen andere software meer nodig voor mijn laadpaal.

De kernfuncties in mijn eigen situatie

Ik loop de vijf kernfuncties nog eens langs, maar dan toegepast op mijn eigen opstelling met HA en evcc.

1. Multi-apparaatsturing. In mijn huis is HA de centrale bediening voor alle slimme apparaten. De informatie die evcc nodig heeft over de zonnepanelen loopt via HA naar evcc — een directe koppeling tussen de zonnepanelen en evcc is bij mij niet mogelijk, en zou ik ook niet willen. De laadpaal is wél direct via Modbus aan evcc gekoppeld. Alle informatie over de laadpaal en het laadproces stuurt evcc op zijn beurt weer naar HA. Ik heb nog geen thuisbatterij, maar zodra die er is, zal evcc er ook voor moeten zorgen dat de auto niet vanuit de thuisbatterij geladen wordt, en de controle krijgen over wanneer de thuisbatterij mag laden.

2. Voorspellend vermogen. Zowel HA als evcc hebben een koppeling met Open-Meteo, om in te schatten hoeveel zonnestroom er morgen wordt opgewekt. HA heeft daarnaast een koppeling met Buienradar, zodat we ook zien hoeveel regen er de komende uren voorspeld wordt. Van heel veel apparaten wordt in HA gelogd hoeveel stroom er wanneer verbruikt is.

3. Financiële optimalisatie. HA bepaalt aan de hand van de hoeveelheid opgewekte zonnestroom of het tapwater met de warmtepomp opgewarmd moet worden. Is er geen of te weinig zon, dan wordt dit een keer overgeslagen; is het buffervat te koud, dan slaat de warmtepomp automatisch toch aan. evcc bepaalt op zijn beurt of de auto opgeladen moet worden (als deze is aangesloten, uiteraard) op basis van zonnestroom. Zodra we een dynamisch contract hebben, gaat evcc hier ook de goedkope uren in meenemen. Ik ben nog op zoek naar de beste app in HA die kan bepalen of er energie gehandeld moet worden zodra we een thuisbatterij én een dynamisch contract hebben — evcc kan hier overigens ook bij ondersteunen. Handelen op de onbalansmarkt ben ik niet van plan te doen, dus dat is voor mij geen thema.

4. Beveiliging tegen overbelasting. De slimme energiemeter is gekoppeld aan HA, en evcc houdt via HA in de gaten of er niet te veel stroom uit het net getrokken wordt. Mocht er een storing in HA optreden, dan springt evcc automatisch in een beveiligingsmodus. Zo blijven de stoppen erin zitten als ik aan het hobbyen ben en er iets misgaat.

5. Merkonafhankelijkheid. Heel veel apparaten worden inmiddels door HA en evcc ondersteund, al zijn er nog steeds nieuwe apparaten die niet of te beperkt ondersteund worden. Gelukkig groeit het aantal ondersteunde apparaten elke maand, dus met HA en evcc zit je in elk geval goed.

Conclusie

Wat ik in dit hele traject vooral geleerd heb, is dat de knop niet bij de batterij of de laadpaal zit, maar bij de software die ze aanstuurt. Een merkgebonden EMS werkt best aardig, tot je tegen de grenzen van dat ene merk aanloopt. Met Home Assistant en evcc heb ik nu een opstelling die onafhankelijk van batterijfabrikant en omvormermerk werkt, lokaal blijft functioneren als het internet uitvalt, en meegroeit naarmate ik er apparaten aan toevoeg.